ޒުވާނުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން: މުޖުތަމަޢުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެއް

ޤައުމެއްގެ އާރޯކަމާއި ތަރައްޤީގެ އެންމެ މުހިންމު ރައުސުލްމާލަކީ އެ ޤައުމެއްގެ ޒުވާނުންނެވެ. ޤައުމެއްގެ މުސްތަޤްބަލުގެ އުއްމީދުތައް ގުޅިފައިވަނީ އެ ޤައުމެއްގެ ޒުވާނުންނާނެއެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދުގެ ހަލުވިކަމާއެކު ބަދަލުވަމުންދާ ދުނިޔޭގައި، ޒުވާނުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ވަނީ ކުރިމަތިވެފައެވެ. މިއީ އަޅާނުލައި ދޫކޮށްލެވޭވަރަށްވުރެ މާ ނުރައްކާތެރި، އަދި އެކަމާމެދު ފުންކޮށް ވިސްނަންޖެހިފައިވާ މައްސަލައެކެވެ.

ނަފްސާނީ ތަކުލީފުތަކަކީ ޖިސްމާނީ އަނިޔާތައް ފަދައިން ބޭރުފުށުން ފެންނަން ހުންނަ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އެންމެ ބާރަށް ހީ ސަކަރާތްޖަހާ، މުޖުތަމަޢުގެ ތެރޭގައި އެންމެ އުފާވެރިކޮށް އުޅޭތަން ފެންނަ މީހާއަކީވެސް، އެކަނިވެލާ ވަގުތު ނަފްސާނީ ބޮޑު ހަނގުރާމައެއް ކުރަމުންދާ މީހަކަށް ވެދާނެއެވެ. ބޭރުފުށުން ކިތަންމެ ބޮޑު ހިނިތުންވުމެއް ދައްކާ، އެންމެންނާއި ގުޅިގެން މަޖާކުރަން އުޅޭ މީހަކީވެސް އެކަނިވެލާ ވަގުތު ހިތުގައި އުފެދޭ އުދާސްތަކުގެ ސަބަބުން، އެކަނި އެންމެ ސިކުންތެއްވެސް ހޭދަކުރަން ބޭނުންނުވާ މީހަކަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. ނަފްސާނީ ބަލިތަކުގެ އަޖައިބަކީ އެއީއެވެ.

ޒަމާނަށް އަންނަ ބަދަލާއެކު އެ ބަދަލަށް އެންމެ ބޮޑަށް ހޭނެން ޖެހޭ ބަޔަކީ ޒުވާނުންނެވެ. ޒުވާން އުމުރަކީ މީހެއްގެ ހަޔާތުގައި އެންމެ ގިނަ ބަދަލުތަކާއި ކުރިމަތިލާ، އެންމެ ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކާއިވެސް ކުރިމަތިލާންޖެހޭ އުމުރެވެ. އެއީ ޒަމާނަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ކަމުގައި ވިޔަސް، ނުވަތަ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމައްޓަކާ ނަގަންޖެހޭ ނިންމުންތައް ވިޔަސް، ވަޒީފާއާއި ކިޔެވުމާއި ގުޅޭ ކަންކަން ވިޔަސް، ނުވަތަ އާއިލާއާއި ރައްޓެހިންނަށްޓަކާއި އަދާކޮށްދޭން ޖެހޭ ޒިންމާތައް ވިޔަސްމެއެވެ.

އިޖުތިމާޢީ ފިއްތުންތަކާއި، ވަޒީފާގެ މާހައުލުގެ ވާދަވެރިކަމުގެ އިތުރުން، އެހެން މީހުންގެ ދިރިއުޅުން ސޯޝަލް މީޑިއާއިން ފެނި، އަމިއްލަ ނަފްސާމެދު އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވުމަކީ މިއަދު ޒަމާނާއެކު ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް އައިސްފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ނޭދެވޭ ބަދަލެވެ. އެކަކު އަނެކަކަށް ނޭނގިނަމަވެސް އެ ކުރެވޭ ވާދަކުރުމަކީ ގިނަ ފަހަރު އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމާއި މެދު ފޫހިވެ، ނަފްސާނީ ބަލިތަކާއި ދިމާލަށް ދޮރުހުޅުވާ އެއް ސަބަބެވެ. އެހެންމީހުންގެ ހަށިގަނޑާއި، ގެންގުޅޭ މުދަލާއި، ލިބޭ ކާމިޔާބީތަކަށް އަމިއްލަ ނަފްސު އަޅާކިޔުމާއި، "އަހަރެން މިއީ ފުދޭ މީހެއް ނޫނޭ" ހީވާ ހީވުމާއި، މުސްތަޤްބަލާމެދު އޮންނަ ބިރުވެރިކަމަކީ ސިކުނޑި އިންތިހާއަށް ވަރުބަލިކޮށްލާ ކަންކަމެވެ. ގިނަ ފަހަރު ޒުވާނުންނަކީ މިކަހަލަ ވާހަކަތައް މީހުންނާއި ހިއްސާކުރަން ބޭނުންވާ ބައެއް ނޫނެވެ. އެއީ މުޖުތަމައު އެމީހުންނާއި ދޭތެރޭ ދެކޭ ދެކުމާއި، އެޅިފައި އޮންނަ ބޮޑެތި މަސްއޫލިއްޔަތުތަކުގެ ސަބަބުން، ކިރިޔާވެސް އެކަން އަދާނުކުރެވޭނެކަން އެެހެން މީހުންނަށް އެންގުމަށް ބޭނުންނުވާތީއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ހިމޭންވާ ވަގުތުތަކުގައި ސިކުނޑިއަށް ދެން އެ އަންނަ ނުރައްކާތެރި ޚިޔާލުތަކުގެ ސަބަބުން އަމިއްލަ ނަފްސަށް އަނިޔާކުރުމާ ހަމައަށް ކަންކަން ގޮސްފައިވާ މަންޒަރު ފެނުމަކީ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ހަޤީޤަތެކެވެ.

މި ކަންކަމަށް ބާރުދޭ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، ދުނިޔޭގެ ސިއްޙަތު ޖަމްޢިއްޔާގެ ރިޕޯޓްތައް ދައްކާގޮތުން، ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން 10 އަހަރާއި 19 އަހަރާ ދެމެދުގެ ކުދިންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ 7 ކުއްޖަކުން އެކަކީ ނަފްސާނީ އެކި މައްސަލަތައް ތަޙައްމަލުކުރަމުންދާ ކުދިންނެވެ. އަދި އުމުރުން 15 އަހަރާއި 29 އަހަރާ ދެމެދުގެ ޒުވާނުންގެ މަރުތަކުގެ ތެރެއިން ތިންވަނައަށް އެންމެ އާންމު ސަބަބަކީ އަމިއްލައަށް މަރުވުމެވެ.

ރާއްޖޭގައިވެސް، ނަފްސާނީ މައްސަލަތައް ތަޙައްމަލުކުރާ ޒުވާނުންގެ އަދަދު އިތުރުވަމުންދާކަން ޞިއްޙީ މުއައްސަސާތަކުގެ މައުލޫމާތުތަކުން ސާފުވެއެވެ. މީގެ ކުރިން ހެދިފައިވާ ދިރާސާތަކުންނާއި ހެލްތު މިނިސްޓްރީގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި ނަފްސާނީ އެހީތެރިކަން ހޯދާ މީހުންގެ ގާތްގަނޑަކަށް 60 އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނައީ އުމުރުން 18 އަހަރާއި 35 އަހަރާ ދެމެދުގެ ޒުވާނުންނެވެ.

ދުނިޔޭގެ ސިއްޙަތު ޖަމްޢިއްޔާއިން 2022 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގައި ކުރި ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ %20 ނުވަތަ ކޮންމެ 5 މީހަކުން އެކަކީ ނަފްސާނީ ބަލިމަޑުކަމެއްގެ އަލާމާތްތައް ތަހައްމަލުކުރާ މީހެކެވެ.

ނަފްސާނީ މައްސަލަތަކާ މެދު މުޖުތަމަޢު ހޭލުންތެރިކުރުވުމަކީ މިއަދު އެންމެ އިސްކަންދޭންޖެހޭ އެއްކަމެވެ. ނަފްސާނީ ބައްޔަކީ "އީމާންކަން ކުޑަވުން" ނުވަތަ "ބަލިކަށިވުން" ކަމަށް ދެކޭ ނޭދެވޭ ވިސްނުން ބަދަލުކޮށް، އެއީ ފަރުވާ ބޭނުންވާ ޞިއްޙީ މައްސަލައެއްކަން ޤަބޫލުކުރަންޖެހެއެވެ.

ޒުވާނުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމުގެ ވާހައަކީ މިއަދު އިންތިހާއަށް ދެކެވެމުންދާ މުހިންމު ވާހަކައެވެ. މިކަމަށްޓަކާއި އެތައް ފިޔަވަޅުތަކެއްވެސް ދަނީ އަޅަމުންނެވެ. ނަފްސާނީ ޚިދުމަތްދޭ ތަންތަނާއި، 1456 އަދި 1677 ފަދަ 24 ގަޑިއިރު ޚިދުމަތްދޭ ހެލްޕްލައިންތައްވެސް ދަނީ ތައާރަފްކުރެވެމުންނެވެ. އެހެންކަމުން، އެހީތެރިކަން ހޯދުމަށްޓަކައި، ޤައުމީ ފެންވަރުގައި ގާއިމުކޮށްފައިވާ މި ހެލްޕްލައިންތަކުގެ ބޭނުންކުރުމާއި، ނަފްސާނީ އެހީތެރިންނާއި ކައުންސިލަރުންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމަކީ ލަދުވެތިވާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ދިރިއުޅުމުގައި ކުރެވޭ ކުޑަކުޑަ ކަމަކީވެސް ނުވަތަ ބެލެވޭ ކުޑަކުޑަ ބަހަކީވެސް އަނެކާގެ ދިރިއުޅުމަށް ކިހާ ބޮޑެތި އަސަރެއް ކުރާނެ ކަމެއްކަން އެކަކަށްވެސް ނޭގޭނެއެވެ. ކުޑަމިނުން ހާލު އަހުވާލު އަހާލުމަކީވެސް މިއަދު ކިތަންމެ މީހަކަށް ހަމަޖެހުން ގެނުވާ ހަމައެކަނި ސަބަބަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. އެންމެ ހިނިތުންވުމަކީވެސް އަމިއްލަ ނަފްސަށް އަނިޔާ ނުކުރި ސަބަބަށް ވެދާނެއެވެ. އެންމެ މިނެޓަކަށް މީހަކާއެކު ދައްކާލެވުނު ވާހަކައަކީ ނުވަތަ މެސެޖަކުން ފޮނުވާލެވުނު "އައި ލަވް ޔޫ" އަކީ ވެސް މީހަކު ދިރިހުރި ހަމައެކަނި ސަބަބަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. ނަފްސާނީ މައްސަލަތަކަކީ އެފަދަ އެއްޗެކެވެ.

ޒުވާނުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަކީ ހަމައެކަނި ފަރުދީ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ މުޅި މުޖުތަމަޢުގެ މުސްތަގުބަލާއި، ހަމަޖެހުމާއި ގުޅިފައިވާ ޤައުމީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. އެމީހުންގެ އަޑުއަހައި، ފެންނަން ނެތް ޒަޚަމްތައްވެސް ދެނެގަނެ، އޯގާތެރިކަމުގެ އަތެއް ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ އެންމެންގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.