ޔަމަނުގައި އަލުން ހަނގުރާމަ ވަރުގަދަވުމާ ގުޅިގެން 250،000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ގެދޮރު ދޫކޮށް ހާލުގައި ޖެހިފައިވާ ކަމަށް އެކުވެރި ދައުލަތްތަކުގެ (އދ) ރެފިއުޖީ އޭޖެންސީން ހާމަކޮށްފިއެވެ. ސަޢުދީ ޢަރަބިއްޔާގެ މަދަދު ލިބޭ ސަރުކާރުގެ ފައުޖުތަކާއި ޙޫޘީންނާ ދެމެދު ހިނގަމުންދާ ކުރިމަތިލުންތަކުގެ މައި މަރުކަޒަކަށް ވެފައިވަނީ ހުޅަނގުދެކުނުގެ ރަށެއް ކަމަށްވާ ތަޢިއްޒެވެ. އެ ރަށަކީ ގެދޮރު ގެއްލިގެންދާ މީހުންގެ %76 ހިއްސާކުރާ ސަރަހައްދެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެހީގެ ދަތިކަން ބޮޑުވެފައިވާއިރު، 33،700 ޢާއިލާއަކަށް އަވަސް ބޯހިޔާވަހިކަން ބޭނުންވެއެވެ.
މިދިޔަ އޮކްޓޫބަރު މަހުން ފެށިގެން ޙޫޘީން ތަޢިއްޒު ވަށައިގެން ޙިޞާރު ވަރުގަދަކޮށް، ވަގުތީ ވެރިރަށް ޢަދަނާ ގުޅޭ މަގު ވަނީ ބަންދުކޮށްފައެވެ. ތެލުގެ ދަތިކަމުގެ ސަބަބުން ފެން ޕަންޕުތައް ހުއްޓި، 1.6 މިލިޔަނަށްވުރެ ގިނަ ކުޑަކުދިން ހިމެނޭހެން 3 މިލިޔަން މީހުންނަށް ބޯފެން ލިބުން ވަނީ ދަތިވެފައެވެ. ލޮރީތަކުގައި ވިއްކާ ފެނުގެ އަގު ތިން ގުނައަށް އުފުލިފައިވާ ކަމުގައި އދގެ ކުޑަކުދިންނާ ބެހޭ ފަންޑުން (ޔުނިސެފް) ބުނެއެވެ.
ޔުނިސެފްގެ މަންދޫބު އަކީލް އަޔަރު ވިދާޅުވީ، ތަޢިއްޒުގެ ކުޑަކުދިންނަށް "ބަނޑުހައިހޫނުކަމާއި، ރައްކާތެރި ނޫން ފެނާއި ބަލިމަޑުކަން އެއްވެ، ނުރައްކާތެރި ޙާލަތަކަށް" ކަންކަން ބަދަލުވަމުންދާ ކަމުގައެވެ. އެ ސަހަރުގައި ބަލިޙާލަތު ބެލި 168،000 ކުދިންގެ ތެރެއިން 52،000 އަށްވުރެ ގިނަ ކުދިން ވަނީ ކާނާ ނުލިބުމުގެ ނުރައްކަލަށް ހުށަހެޅިފައެވެ. އެއީ، ސްކްރީން ކުރެވުނު ކޮންމެ ތިން ކުއްޖަކުން އެއް ކުއްޖެކެވެ.
މުޅި ޞިއްޙީ ނިޒާމު އިނދަޖެހުމުގެ ތުންފަތްމައްޗަށް ވެއްޓިފައިވާއިރު، ތަޢިއްޒުގެ 12 ހަސްފަތާލެއްގައި ތެޔޮ ހުރީ އެންމެ ހަތަރު ދުވަހަށް ބޭނުންކުރެވޭ މިންވަރަށް ކަމުގައި ދުނިޔޭގެ ޞިއްޙަތު ޖަމުޢިއްޔާގެ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) ތަރުޖަމާނު ތާރިގް ޔަޝާވެރިޗް ވިދާޅުވިއެވެ. މުހިންމު 127 ބޭހުގެ ތެރެއިން 115 ބާވަތެއްގެ ބޭސް ހަފުތާއެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހުސްވާނެއެވެ. އަދި، އިންކިއުބޭޓަރުތަކުގައި ތިބި 154 ތުއްތުކުދިންނާއި 1،110 ޑަޔަލިސިސް ބަލިމީހުންގެ ފުރާނަ ވަނީ ނުރައްކަލުގެ ތެރޭގައެވެ. މި ޙާލަތަށް ބޭނުންވާ 31 މިލިޔަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ ތެރެއިން ލިބުނީ އެންމެ 3.8 މިލިޔަން ޑޮލަރެވެ.
ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން އެއާޕޯޓުތައް ބަންދުވުމަކީ ބޮޑެތި ބަލިތައް ތަހައްމަލުކުރާ މީހުންނަށް ކުރިމަތިވި މަރުގެ މަޅިއެކެވެ. ޞަންޢާގެ އެއާޕޯޓު ބަންދުވުމާއި، ޢަދަން އެއާޕޯޓަށް ދެވޭ ހަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން ބޭރުން ފަރުވާ ހޯދުމުގެ ހުރިހާ ދޮރެއް ވަނީ ބަންދުވެފައެވެ. އޮކްޓޫބަރު 16 ގައި ޢަދަނުގެ އެއާޕޯޓަށް ދިން ހަމަލާ އަމާޒުވީ ޤާހިރާއަށް ފުރަން ތައްޔާރުވި ފްލައިޓަކާ 500 މީޓަރު ކައިރިއަށެވެ.
އުމުރުން 50 އަހަރުގެ ރަޖައު ޣިރްސާން ފަދަ އެތައް ބަލިމީހުންނެއް ވަނީ މި ނާމާންކަމުގެ ތެރޭގައި ތާށިވެފައެވެ. ނޭވާލާ ހޮޅީގެ ބައްޔެއްގެ ސަބަބުން ކަރުގައި އާލާތެއް ހަރުކޮށްގެން އުޅޭ ރަޖައު، ޔަމަނުން ބޭރުން އޮޕަރޭޝަނެއް ކުރުމަށް އިންތިޒާރުކުރާތާ ހަތް އަހަރު ވެއްޖެއެވެ. އޭނާގެ ދަރިފުޅު ނޫރާން އަލް-ސަލާވީ ބުނީ އޭނާގެ މަންމަ އިންތިޒާރު ކުރަނީ ސަލާމަތްވާނެ އޮޕަރޭޝަނަކަށް ނުވަތަ "މަރުގެ ވަގުތަށް" ކަމުގައެވެ. އެ އާލާތް ބަދަލުކުރުމަށް ކޮންމެ ދެ މަހުން އެއްފަހަރު 100 ޑޮލަރު ހޭދަވެއެވެ.
ޞަންޢާގެ ޞިއްޙީ ވުޒާރާގެ ތަރުޖަމާނު އަނީސް އަލް-އަޞްބަޙީ ވިދާޅުވީ، ވައިގެ ދަތުރުތައް ހުއްޓުމުން 400،000 ބަލިމީހުންނަށް އަސަރުކޮށްފައިވާ ކަމުގައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ކެންސަރު ބައްޔާއި ތެލަސީމިއާ ހުންނަ އެތައް ހާސް ބަޔަކު ހިމެނޭއިރު، 1،600 ބާވަތުގެ ބޭސް ވަނީ އެތެރެނުކުރެވި ހުސްވެފައެވެ. ފަރުވާ ހޯދުމަށް ޢަދަނުގެ އެއާޕޯޓަށް ދިއުމަށް ނުރައްކާތެރި ފަރުބަދަމަތީ މަގުތަކުން ދަތުރުކުރި އެތައް ބަޔަކު ވަނީ މަގުމައްޗަށް ފުރާނަ ދޫކޮށްފައެވެ.
އަލް-ޖުމްހޫރީ ހަސްފަތާލުގެ ވެރިޔާ ފުއާދު އަލް-ޙައްދާދު ވިދާޅުވީ، ޔަމަނުގެ ރައްޔިތުން ކޮންމެ ދުވަހަކު އަގު ދައްކަމުން ދަނީ ފުރާނައިން ކަމުގައެވެ. ހަސްފަތާލުގެ ވޯޑުތަކުން "މިހާރު ފެންނަނީ ބަލިތަކުން ވަރުބަލިވެފައިވާ، ސިއްޙީ ފަރުވާއަށް އެދިއެދި ތިބި ހަށިތައް" ކަމުގައި އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ސިއްޙީ ވަޒީރު ޤާސިމް ބުޙައިބަޙު ވިދާޅުވީ، 19.3 މިލިޔަން މީހުން އެހީއަށް ބޭނުންވެފައިވާއިރު، އެކަށީގެންވާ ފައިސާ ނުލިބިއްޖެނަމަ ޚިދުމަތްތައް މުޅިން ހުއްޓިދާނެ ކަމުގައެވެ.